UNTANGLER is een onderzoek naar vooringenomenheid in kunstmatige intelligentie (AI) met betrekking tot Afrika, Afrikaanse identiteiten en architectonisch erfgoed. Dit onderzoek bracht een diepere uitdaging aan het licht: taal zelf blijft een aanzienlijke barrière vormen voor een nauwkeurige gegevensoverdracht in de Afrikaanse context. De meeste digitale technologieën en datasets worden ontwikkeld zonder dat Afrikaanse talen, contexten of kennissystemen daar centraal in staan. Als gevolg daarvan zijn Afrikaanse perspectieven vaak ondervertegenwoordigd in de technologische infrastructuren die de mondiale kennis vormgeven, wat bijdraagt aan hardnekkige hiaten in de mondiale kennisbijdrage en misinformatie en een verkeerde voorstelling van het continent in de hand werkt.
UNTANGLER speelt in op deze uitdaging door te stellen dat het verminderen van vooringenomenheid meer vereist dan het corrigeren van bestaande systemen; het vereist het bouwen van nieuwe hulpmiddelen en infrastructuren die zijn ontworpen om kennis op haar eigen voorwaarden te bewaren en over te dragen. Het project richt zich op het slaan van bruggen tussen culturele kennis en digitale technologieën, om ervoor te zorgen dat talen, geschiedenissen en manieren van weten zo getrouw mogelijk kunnen worden weergegeven.
Het project bestaat uit vier onderling samenhangende onderdelen. Het ODU-toetsenbord is een virtueel invoersysteem dat is ontworpen om tekst in het Yoruba correct weer te geven, inclusief de toontekens en speciale tekens die door standaardtoetsenborden doorgaans worden weggelaten. Als aanvulling hierop is er een tool voor het verzamelen van Yoruba-gegevens, waarmee op gestructureerde wijze taalgegevens rechtstreeks van moedertaalsprekers kunnen worden verzameld. Een derde resultaat, de Museum Companion, maakt gebruik van Tesseract OCR en AI op het apparaat zelf om archiefdocumenten te analyseren en geverifieerde feiten uit historisch materiaal te extraheren ter ondersteuning van cultureel behoud.
Alle elementen komen samen in een interactieve installatie met beeldschermen die bezoekers uitnodigt om vragen te stellen over Afrikaanse culturen, geschiedenis en identiteiten. Centraal in deze installatie staat de Griot, een realtime 3D-personage dat fungeert als digitale verteller en gids. In reactie op vragen van bezoekers via het virtuele ODU-toetsenbord toont het ene scherm door AI gegenereerde beelden die veelvoorkomende vooroordelen, stereotypen of onjuistheden weerspiegelen die in hedendaagse datasets voorkomen, terwijl het tweede scherm een gecorrigeerde of in context geplaatste weergave toont, gebaseerd op cultureel onderbouwde kennis. Op basis van een audiodataset die is opgenomen door een native Yoruba-sprekende stemacteur, gebruikt de Griot realtime stemanimatie om het publiek te betrekken en historische, culturele en taalkundige context te bieden voor de beelden, waardoor bezoekers beter begrijpen hoe vooroordelen ontstaan en hoe deze kunnen worden aangevochten.
Samen vormen deze resultaten een samenhangend betoog: dat Afrikaanse talen, stemmen en kennissystemen een infrastructuur verdienen die is opgebouwd volgens hun eigen voorwaarden.
Het project is ontwikkeld in het kader van de S+T+ARTS Afropean Intelligence Residency, in samenwerking met Gallery of Code (Abuja) en Gluon (Brussel).
OVER DE KUNSTENAAR
Peace Olatunji is een Nigeriaanse kunstenaar, creatief technoloog en cultureel denker die de raakvlakken tussen verhalen vertellen, immersieve media en Afrikaanse toekomsten onderzoekt. In zijn multidisciplinaire werk combineert hij animatie, XR, film en kunstmatige intelligentie om digitaal kolonialisme aan de kaak te stellen, uitgewiste verhalen te herstellen en Afrikaanse beeldtalen meer ruimte te geven binnen hedendaagse media.
Via een werkwijze die geworteld is in samenwerking, kritisch onderzoek en speculatief ontwerp, ontwikkelt Peace instrumenten en ervaringen die bevooroordeelde technologieën ter discussie stellen en tegelijkertijd een visie bieden op een rechtvaardigere, inclusieve digitale toekomst. Zijn werk verkent thema’s als herinnering, symboliek, architectuur en inheemse kennissystemen, en herwint daarmee ruimte voor Afrikaanse perspectieven binnen het hedendaagse technologische landschap.
Peace is tevens de oprichter van Dopay Interactive, een platform dat zich toelegt op grensverleggende verhalen en visuele innovatie, en zet zich actief in voor het bevorderen van transcontinentale samenwerkingen die Afrikaanse stemmen centraal stellen in wereldwijde creatieve dialogen.
