Wat leert een AI-systeem over Yoruba cutuur, als het bijna niets heeft gelezen in Yoruba? Welke beelden maakt het van een Yoruba-stad, een Nigeriaanse grootmoeder of een eeuwenoud gebouw, als de data waarop het getraind niet aanwezig is? En wie mag corrigeren wat een machine verkeerd heeft geleerd?
Met die vragen werkte de Nigeriaanse kunstenaar Peace Olatunji aan UNTANGLER. Het project ontstond tijdens zijn residentie binnen S+T+ARTS Afropean Intelligence, georganiseerd door Gallery of Code in Abuja en Gluon in Brussel.
Afropean Intelligence
Het residentieprogramma S+T+ARTS Afropean Intelligence liep van september 2025 tot april 2026, met steun van de Europese Commissie. Afrikaanse kunstenaars in Nigeria, Egypte, Tunesië, Zuid-Afrika en de Democratische Republiek Congo ontwikkelden er projecten die voorouderlijke tradities en culturele praktijken verbinden met artificiële intelligentie en digitale tools. Ze stelden extractieve datapraktijken in vraag en zetten Afrikaanse kennissystemen centraal.
Elke Afrikaanse gastinstelling werkte samen met een Europese partner. In Nigeria was dat Gallery of Code in Abuja, dat zichzelf het eerste transdisciplinaire ontwerplab van Afrika noemt en kunst, wetenschap en technologie samenbrengt. Gluon was er de Europese partner. Samen selecteerden, begeleidden en co-produceerden de twee organisaties de projecten in Abuja.
Projectbeschrijving
UNTANGLER onderzoekt vooringenomenheid in kunstmatige intelligentie (AI) met betrekking tot Afrika, Afrikaanse identiteiten en architecturaal erfgoed. Het onderzoek bracht een bredere uitdaging aan het licht: taal vormt nog steeds een belangrijke barrière voor een correcte representatie en overdracht van kennis binnen de Afrikaanse context. De meeste digitale technologieën en datasets worden ontwikkeld zonder rekening te houden met Afrikaanse talen, culturele contexten of kennissystemen. Hierdoor blijven Afrikaanse perspectieven vaak ondervertegenwoordigd in de technologische infrastructuren die wereldwijd bepalen hoe kennis wordt verzameld, verspreid en geïnterpreteerd. Dit draagt bij aan bestaande kennishiaten, misinformatie en een vertekend beeld van het continent.
UNTANGLER vertrekt vanuit het idee dat het verminderen van vooringenomenheid in AI meer vraagt dan alleen het corrigeren van bestaande systemen. Het vereist de ontwikkeling van nieuwe hulpmiddelen en infrastructuren die ontworpen zijn om kennis vanuit verschillende culturele perspectieven te bewaren, te delen en door te geven. Het project legt verbindingen tussen cultureel erfgoed, taal en digitale technologie, zodat talen, geschiedenissen en verschillende vormen van kennis zo nauwkeurig mogelijk kunnen worden gerepresenteerd.
Vier instrumenten
Het project bestaat uit vier met elkaar verbonden onderdele n die op elkaar voortbouwen: van het typen van een woord tot het vertellen van een geschiedenis.
Het ODU-toetsenbord is een virtueel toetsenbord om Yoruba correct te typen, inclusief de toonmarkeringen en speciale tekens die vaak ontbreken op standaardtoetsenborden.


Daarnaast biedt een tool voor het verzamelen van Yoruba-data een gestructureerde manier om taalkundige data rechtstreeks bij moedertaalsprekers te verzamelen. Zeventien bijdragers leverden data aan.
Een derde component, de Museum Companion, combineert Tesseract (een programma voor tekstherkenning) met AI die lokaal op het apparaat draait om archiefdocumenten te analyseren en gecontroleerde historische informatie uit bronnen te halen, met als doel cultureel erfgoed beter te bewaren en toegankelijk te maken.
Deze elementen komen samen in een interactieve installatie waarin bezoekers worden uitgenodigd om vragen te stellen over Afrikaanse culturen, geschiedenissen en identiteiten. Centraal staat de Griot: een verteller in 3D die antwoord in real-time, met een stem die gebaseerd is op opnames van een Yoruba-moedertaalspreker. Via het virtuele ODU-toetsenbord kunnen bezoekers vragen stellen, waarna het ene scherm door AI gegenereerde beelden toont die bestaande vooroordelen, stereotypen of onnauwkeurigheden uit hedendaagse datasets weerspiegelen. Het tweede scherm toont vervolgens een gecorrigeerde en gecontextualiseerde weergave, gebaseerd op cultureel gevalideerde kennis.

Met behulp van een audiodataset, opgenomen door een moedertaalspreker van het Yoruba, gebruikt de Griot realtime stemanimatie om bezoekers te begeleiden en historische, culturele en taalkundige context te bieden. Zo maakt de installatie zichtbaar hoe vooroordelen ontstaan, hoe ze worden verspreid en hoe ze kunnen worden bevraagd en uitgedaagd.
Samen vormen deze onderdelen één geheel: een pleidooi voor digitale infrastructuren waarin Afrikaanse talen, stemmen en kennissystemen niet als aanvulling worden behandeld, maar als volwaardige bronnen van kennis die vanuit hun eigen perspectieven kunnen worden ontwikkeld en gedeeld.
OVER DE KUNSTENAAR
Peace Olatunji is een Nigeriaanse kunstenaar, creatief technoloog en cultureel denker die de raakvlakken onderzoekt tussen verhalen, immersieve media en mogelijke Afrikaanse toekomstbeelden. In zijn multidisciplinaire praktijk combineert hij animatie, XR, film en kunstmatige intelligentie om digitaal kolonialisme kritisch te bevragen, onderbelichte verhalen opnieuw zichtbaar te maken en ruimte te creëren voor Afrikaanse perspectieven binnen hedendaagse digitale media.
Vanuit een praktijk die gebaseerd is op samenwerking, kritisch onderzoek en speculatief ontwerp ontwikkelt Peace nieuwe instrumenten en ervaringen die bevooroordeelde technologische systemen ter discussie stellen en tegelijk nieuwe mogelijkheden openen voor een meer rechtvaardige en inclusieve digitale toekomst. Zijn werk verkent thema’s als geheugen, symboliek, architectuur en inheemse kennissystemen, en onderzoekt hoe deze vormen van kennis en verbeelding een plaats kunnen krijgen binnen het huidige technologische landschap.
Peace is ook de oprichter van Dopay Interactive, een platform gericht op innovatieve vertelvormen en visuele experimenten. Daarnaast zet hij zich actief in voor transcontinentale samenwerkingen die Afrikaanse stemmen versterken en nieuwe vormen van uitwisseling creëren binnen internationale creatieve gemeenschappen.